Truyện Bắc Kim Thang không chỉ giải thích một bài hát trẻ em, mà còn là một bài ca buồn về tình người. Nó dạy chúng ta rằng: Ở đời, sống có nghĩa có tình là điều đáng quý nhất, và sự ra đi của một người tốt luôn để lại niềm thương tiếc cho cả con người lẫn vạn vật.
Ân tình sâu nặng của hai anh em
Ngày xửa ngày xưa, ở một dải cù lao hẻo lánh ven sông, có hai người đàn ông đơn chiếc sống nương tựa vào nhau. Một anh chuyên nghề soi đèn bắt ếch khi đêm về, anh kia lại tảo tần quẩy gánh bán dầu thắp đèn lúc rạng đông. Ngăn cách giữa túp lều nhỏ của họ với ngôi chợ làng sầm uất là một cây cầu khỉ vắt vẻo, chông chênh trên dòng nước xiết.
Tình bạn của họ không không đơn giản chỉ là nương tựa nhau mà còn là nghĩa cử cao đẹp khi hoạn nạn. Ngày mẹ anh bắt ếch qua đời, anh bán dầu đã dốc hết vốn liếng túi tiền để lo liệu ma chay chu toàn mà không một lời tính toán. Ân tình ấy sâu nặng khiến anh bắt ếch thề suốt đời không quên.
Cuộc giải cứu đêm trăng và lời tiên tri rùng rợn
Cũng như ngày thường, hôm đó khi đang đi soi ếch trên đồng vắng, anh bắt ếch nghe thấy tiếng kêu cứu thảm thiết. Lại gần xem, anh thấy một con Le Le và một con Bìm Bịp đang mắc kẹt trong bẫy của mình đặt, lông cánh của chúng tả tơi vì tranh giành thức ăn mà sa cơ. Động lòng trắc ẩn trước lời van xin khẩn thiết của hai con chim nhỏ, anh đã nhẹ nhàng gỡ bẫy và phóng thích chúng về với bầu trời.
Vài đêm sau, Le Le và Bìm Bịp tìm đến nhà anh, giọng hốt hoảng báo tin dữ:
Ân nhân ơi! Chạy mau đi! Chúng tôi nghe thấy hai con Ma Da dưới sông bàn mưu với nhau. Thời hạn đầu thai của chúng sắp hết. Trong vòng bảy ngày tới, chúng phải kéo chân được hai anh để làm người thế mạng, nếu không hồn phách chúng sẽ tan biến mãi mãi. Chúng sẽ đợi các anh vào lúc rạng sáng, khi sương mờ che mắt và cây cầu khỉ trở nên trơn trượt nhất!
Nghe chuyện, anh bắt ếch rùng mình đem hết cớ sự kể cho bạn nghe. Nhưng anh bán dầu vốn tính bộc trực, không tin chuyện quỷ thần, chỉ cho đó là lời mê tín. Để cứu bạn, anh bắt ếch bèn lập mưu.
Suốt sáu ngày đêm ròng rã, anh bắt ếch hết lấy cớ giỗ mẹ lại đến lễ tạ ơn, bày tiệc rượu chuốc cho anh bán dầu say mèm. Anh làm mọi cách để bạn mình không thể bước chân ra khỏi cửa vào lúc rạng sáng. Những cuộc nhậu túy lúy kéo dài khiến Ma Da dưới sông gầm gừ giận dữ vì con mồi mãi không xuất hiện.
Bi kịch lúc bình minh
Đến ngày cuối cùng của kỳ hạn bảy ngày, anh bắt ếch vì kiệt sức sau nhiều đêm thức trắng canh bạn nên đã ngủ thiếp đi. Sáng sớm hôm đó, anh bán dầu sực tỉnh, thấy mình bỏ bê buôn bán đã lâu, bèn vội vàng quẩy gánh dầu ra chợ.
Trời mờ sáng, sương phủ trắng mặt sông. Khi anh vừa bước lên cây cầu khỉ, bọn Ma Da đã chờ sẵn. Chúng dùng phép làm cho nhịp cầu trơn như bôi mỡ. Rầm! Một tiếng động vang lên, anh bán dầu sẩy chân rơi xuống dòng nước sâu thẳm. Bọn Ma Da thỏa nguyện đã kéo chân được người thế mạng, lặn mất tăm vào cõi u minh.
Khúc nhạc tiễn đưa
Đợi hết thời hạn bảy ngày ác nghiệt, khi bọn Ma Da đã đi đầu thai, anh bắt ếch mới đau đớn vớt xác bạn lên. Nhìn thi thể người bạn chí cốt, anh gào khóc thảm thiết giữa cù lao cô quạnh.
Thấy ân nhân đau lòng, hai con chim nhỏ khi xưa cũng bay về. Con Le Le dùng mỏ gõ vào thân cây nhịp nhàng như tiếng trống, con Bìm Bịp cất tiếng kêu trầm bổng như tiếng kèn tiễn biệt. Một cảnh tượng bi thương chưa từng có chim chóc hòa âm cùng tiếng khóc của người sống để đưa tiễn một linh hồn nghĩa hiệp.
Câu chuyện ấy cứ thế truyền đi, hóa thành bài đồng dao “Bắc Kim Thang” mà chúng ta vẫn hát:
…Chú bán dầu, qua cầu mà té
Chú bán ếch, ở lại làm chi
Con le le đánh trống thổi kèn
Con bìm bịp thổi tò tí te tò te.
Đằng sau những giai điệu vui tươi của trẻ nhỏ là một lời nhắc nhở về sự hy sinh, lòng biết ơn và cái kết đau lòng của một tình bạn đẹp như cổ tích.
