Sự tích Rét Nàng Bân không chỉ đơn thuần là một tích xưa để giải thích về hiện tượng thời tiết “rét muộn”, mà nó còn muốn nói đến món quà đầy ý nghĩa của người vợ tặng cho người chồng, giá trị của một món quà không nằm ở chỗ nó hoàn hảo ra sao, mà nằm ở công sức và tấm lòng của người làm ra nó.
Nàng Bân hậu đậu
Ngày xửa ngày xưa, ở trên thiên đình Ngọc Hoàng có cô con gái út tên là Nàng Bân. Khác với các chị em của mình vốn khéo tay hay làm, Nàng Bân có phần vụng về và chậm chạp hơn một chút. Nàng làm việc gì cũng lóng nga lóng ngóng, nên thường bị mọi người trêu chọc.
Thế nhưng, Ngọc Hoàng và Hoàng hậu lại rất thương nàng vì tính cách hiền lành và tấm lòng chân thật. Khi Nàng Bân đến tuổi lấy chồng, Ngọc Hoàng đã gả nàng cho một người chồng dưới trần gian cũng hiền lành, chịu khó không kém.
Kế hoạch may áo cho chồng
Thấy mùa đông sắp đến, gió bấc bắt đầu thổi lạnh, nhưng trên người của chồng chỉ mặc mỗi chiếc áo cũ sờn bạc. Thương chồng nàng Bân nảy ra ý định tự tay đan áo cho chồng một chiếc áo để mặc chống rét. Nàng muốn chứng minh rằng mình cũng có thể làm một người vợ đảm đang.
Khi những cơn gió heo may đầu tiên bắt đầu xào xạc trên tán lá, người ta đã thấy nhà nhà chuẩn bị xong xuôi áo ấm, thì Nàng Bân vẫn đang loay hoay gỡ rối đống tơ. Đến tận tháng Chín, khi vầng trăng thu đã tròn vành vạnh, nàng mới bắt đầu những vòng quay sợi đầu tiên. Chiếc xa quay kêu lạch cạch đều đặn, nhưng dường như nó cũng ngái ngủ theo bước chân chậm chạp của nàng.
Vèo một cái, hoa cúc đã tàn và tiết trời chuyển sang tháng Mười. Lúc này, nàng mới rục rịch ngồi vào khung dệt. Tiếng thoi đưa lóng ngóng, thỉnh thoảng lại nghe tiếng nàng xuýt xoa vì luống cuống làm đứt chỉ. Mỗi tấm vải nàng dệt ra đều đượm cả sự tỉ mẩn lẫn những lần luẩn quẩn sửa sai.
Vào mùa Đông, hơi lạnh thấm qua khe cửa, Nàng Bân mới giật mình mang vải ra cắt may. Nàng thêu một bông hoa thì mất nửa tuần, khâu một cái tay áo thì mất cả tháng. Khi chiếc kim trên tay nàng mới đi được một nửa vòng tà áo, thì nhìn lại, mùa đông lạnh giá đã đi qua được hơn nửa chặng đường.
Phép màu từ tình yêu
Nàng Bân cứ mải miết, tỉ mẩn từng đường kim mũi chỉ. Nàng thương chồng chịu rét nên càng dồn hết tâm trí vào chiếc áo. Đến khi chiếc áo hoàn thành, định mang ra cho chồng mặc thử thì… mùa đông đã kết thúc mất rồi! Những tia nắng ấm áp của mùa xuân đã bắt đầu nhảy nhót trên sân.
Nàng Bân buồn lắm. Nàng nhìn chiếc áo dày cộp, ấm áp mà mình đã tốn bao công sức, rồi lại nhìn trời xuân đang rực rỡ, nàng bật khóc nức nở vì thương chồng vẫn chưa được mặc áo mới một ngày nào.
Rét nàng Bân
Tiếng khóc của Nàng Bân vang thấu đến thiên đình. Ngọc Hoàng thương con gái quá, bèn ban lệnh cho thời tiết quay trở lại làm rét vài ngày để chồng nàng có dịp mặc chiếc áo ấy.Kể từ đó, hàng năm, dù mùa xuân đã về, hoa đã nở, nhưng thường vào khoảng tháng Ba âm lịch, trời bỗng dưng trở lạnh đột ngột trong vài ngày. Người ta gọi những ngày rét muộn ấy là Rét Nàng Bân.
