Truyện cổ tích Cây tre trăm đốt là câu chuyện về lòng nhân ái, sự trung thực và niềm tin vào công lý luôn chiến thắng gian tà. Truyện khẳng định rằng, người tốt, dù bị áp bức, cuối cùng sẽ tìm được cách để giành lại hạnh phúc và buộc kẻ ác phải trả giá cho sự độc ác và tham lam của mình.
Lời hứa và sự ngây thơ
Ngày xưa ở một vùng nọ, có một anh nông dân nghèo tên là Khoai, hiền lành, thật thà. Anh làm công cho nhà một lão phú ông giàu có nhưng tham lam và độc ác. Lão phú ông này có rất nhiều mánh khóe để đối phó với những người làm công của ông để bòn rút sức lao động của họ triệt để nhất mà không cần phải trả thêm tiền cho họ.
Phú ông có một cô con gái xinh đẹp, chưa có chồng. Thấy Khoai chăm chỉ, hiền lành, lại khỏe mạnh, ông liền nghĩ cách lừa gả con gái cho anh để anh Khoai tình nguyện ở lại làm cho ông thêm vài năm nữa. Phú ông hứa với Khoai:
Con chịu khó ở lại làm cho ta ba năm nữa, ta sẽ gả con gái cho.
Khoai mừng lắm, nghĩ rằng mình chỉ cần làm thêm ba năm nữa là được cưới vợ đẹp, nên anh càng chăm chỉ làm lụng hơn. Anh làm việc quần quật, không kể ngày đêm. Khi trời chưa sáng anh đã lội ra ngoài đồng xa làm việc, đến khi trời khuya mù mịt anh vẫn còn xay lúa giã gạo, anh làm không ngừng nghĩ. Tất cả những việc phú ông giao cho, dù lớn nhỏ anh đều làm hết không từ chối việc gì.
Lão phú ông thấy mưu kế của mình đã thành công trót lọt thì trong lòng vô cùng đắc ý. Còn con gái bảo bối của lão ư? Đời nào lão lại cam tâm gả nó cho một kẻ nghèo khổ rách áo ôm, đi làm thuê làm mướn như anh chàng Khoai kia chứ!
Thực ra, một người giàu có nổi tiếng ở làng bên đã kịp mang trầu cau, sính lễ đến dạm hỏi con gái lão cho con trai hắn rồi, và lão cũng đã mau chóng đồng ý gả con.
Nhưng để giấu tiệt anh chàng đầy tớ tội nghiệp kia, lão yêu cầu tất cả mọi người trong nhà phải giữ im lặng về chuyện hôn sự này. Còn chàng đầy tớ, với bản tính thật thà, tất nhiên là chẳng hề hay biết gì. Chàng không hề nghi ngờ lời hứa ngọt ngào giả dối của chủ nhà, vẫn đinh ninh rằng phú ông nói thật. Chàng cứ quẩn quanh làm việc quần quật cho lão, một mực ký thác hết mọi hy vọng về tương lai hạnh phúc của mình vào lão chủ xảo quyệt ấy.
Thử thách vô lý và sự tuyệt vọng
Hết hạn ba năm, Khoai đến gặp phú ông, xin được làm lễ cưới. Phú ông liền tráo trở, bảo:
Thằng ở kia! Mày đã làm đủ cho ta ba năm rồi, nhưng muốn cưới con gái ta ngươi phải có sính lễ thì mới được. Ta không cần tiền bạc hay ruộng vườn, ta chỉ cần ngươi mang về cho ta một cây tre có đủ một trăm đốt, ta sẽ gả con gái cho!
Khoai nghe xong thì choáng váng, vì một cây tre làm sao có đủ một trăm đốt được. Lúc này anh mới biết bộ mặt thật của hắn và biết hắn đã đồng ý gả con gái mình cho một tên nhà giàu khác.
Tuy biết mình bị lừa, nhưng ngày mai là ngày định cưới của con gái phú ông với tên nhà giàu kia. Khoai vẫn cố gắng vào rừng chặt đủ một trăm đốt tre, rồi mang về đặt trước sân phú ông, nhưng không sao lắp ghép lại thành một cây được.
Anh lại chạy lên rừng tìm khắp cả khu rừng, anh cứ thế giơ cao rựa của mình mà chặt. Tuy nhiên, dù anh đã chặt bao nhiêu, dù có bao nhiêu cây tre đã đổ xuống thì khi đếm lại, vẫn chẳng có cây nào đủ được một trăm đốt cả.
Phép màu thần kỳ
Anh tìm đến khi sức đã kiệt, anh bất lực ngồi khóc tức tưởi trong rừng thì bỗng nhiên, một ông Bụt hiện ra, hiền từ hỏi:
Vì sao con khóc?
Khoai kể hết mọi chuyện bị phú ông lừa gạt, rồi chỉ vào khu rừng tre nói:
Dạ, con đã tìm cả khu rừng nhưng vẫn không tìm được cây tre nào có một trăm đốt?
Ông Bụt mỉm cười, bảo:
Con đi chặt đủ một trăm đốt tre rồi mang đến đây!
Khoai ngạc nhiên khó hiểu nhưng vẫn làm theo, anh chặt đủ một trăm đốt tre để trước mặt Bụt, nhưng anh lại khóc tiếp:
Phú ông yêu cầu con phải chặt được cây tre có đủ một trăm đốt tre chứ không phải chặt được một trăm đốt tre đâu ạ
Bụt cười hiền lành, nhẹ giọng an ủi , sau đó bảo Khoai để một trăm đốt tre rời ra thành một hàng ngay ngắn rồi hô:
Khắc nhập! Khắc nhập!
Anh chàng nghe theo lời bụt cũng hô lớn thì lập tức có phép màu xuất hiện, khi anh vừa dứt lời thì một trăm đốt tre rời rạc đột nhiên chắp lại với nhau như thể chúng vốn là một cây vậy.
Ông Bụt lại dặn:
Bây giờ, nếu con muốn tre trở lại thành từng đốt, con hãy đọc Khắc xuất, khắc xuất!
Vừa nói dứt lời thì Bụt biến mất. Khoai mừng rỡ hét lớn cảm tạ Bụt rối rích. Sau đó Khoai lại hô to:
Khắc xuất, khắc xuất!
Lập tức, cây tre trăm đốt lại rời ra thành một trăm đốt tre như cũ. Khoai nhanh chóng cột tre lại thành từng bó mang trên vai và rời khỏi khu rừng.
Trừng phạt và hạnh phúc trọn vẹn
Lúc Khoai đến cũng là lúc cô dâu và chú rể chuẩn bị bước ra ngoài làm lễ cưới. Anh cũng không nói gì chỉ gọi riêng phú ông tới để nhận sính lễ. Khi nhìn thấy một trăm đốt tre nằm thẳng hàng dưới đất ông quát lớn:
Tao đã bảo mày đi chặt lấy cây tre có một trăm đốt, mày lại mang một trăm đốt tre về đây để làm gì?!
Anh thấy phú ông quát lớn cũng chẳng thèm quan tâm, anh chỉ hét lớn:
Khắc nhập! Khắc nhập!
Những đốt tre lập tức tối lại trở thành cây tre trăm đốt cao và thẳng. Khoai nói:
Bẩm phú ông, đây là cây tre trăm đốt con mang về đây. Xin phú ông giữ lời hứa!
Phú ông đang bận làm lễ cưới cho con gái, thấy vậy không kịp nghĩ, sợ bị mất thể diện với khách khứa, bèn bảo Khoai:
Thôi, được rồi. Con cứ mang cái cây đó vào nhà ta cất đi, rồi ta sẽ cho cưới!
Nhưng lần này Khoai đã biết bộ mặt thật của ông ta, biết kiểu gì ông cũng sẽ trở mặt, Khoai liền hô lớn tiếp:
Khắc nhập, khắc nhập!
Lập tức, cả thân người của lão phú ông đều dính liền vào thân cây tre. Hắn ta sợ kêu la ầm ỹ, khiến hai họ làm lễ trong nhà nghe thấy hoảng hốt chạy ra xem.
Chàng rể chính là người đầu tiên tiến tới, định bụng sẽ gỡ hộ bố vợ, nhưng vừa chạm tay vào thì anh Khoai lại hô lớn: “Khắc nhập!” Thế là hắn dính cứng luôn vào cây tre. Tiếp theo, ông thông gia, vốn định chạy lại gỡ con trai mình ra, nhưng cũng lập tức bị dính chặt vào đám tre đó.
Sau đó, hai bên họ nhà trai và họ nhà gái cứ nối tiếp nhau xông vào, định gỡ người nhà ra nhưng lại thành ra bị dính chặt hết vào cây tre. Mọi người đều đã sợ đến mức mặt mày xanh mét hết cả, trong khi đó, anh Khoai kia vẫn rất thản nhiên đứng ở một góc sân, ung dung chờ câu trả lời của lão phú ông.
Cuối cùng, phú ông mặt mũi tái mét cũng phải mở miệng van lạy anh Khoai hết lời, xin anh tha cho mọi người và hứa sẽ gả con gái mình cho anh đúng như những gì lão đã hứa trước đây. Cùng với lời cầu xin của cô con gái, xin Khoai tha cho cha mình. Đến lúc bấy giờ Khoai mới hô lớn:
Khắc xuất! Khắc xuất!
Ngay lập tức, cả phú ông cùng với mọi người đều được giải thoát khỏi cây tre ma thuật kia. Sau đó, họ nhà trai cùng với chàng rể hụt của mình đành phải về tay không, trong sự ê chề. Còn anh chàng nông phu hiền lành kia thì đã đạt được đúng ước nguyện, được cưới con gái phú ông làm vợ và sống hạnh phúc.