Truyện cổ tích Thạch Sanh Lý Thông là bài ca ngợi chiến thắng của cái thiện trước cái ác, chính nghĩa trước gian tà, và khẳng định sức mạnh của lòng nhân ái, sự thật, và sự hòa bình chính là vũ khí vĩ đại nhất.
Thạch Sanh và Lý Thông kết nghĩa anh em
Ngày xửa ngày xưa, ở quận Cao Bình có một gia đình nghèo, tuổi đã già nhưng vẫn chưa có mụn con nào. Hàng ngày họ lên rừng chặt củi về đổi lấy gạo sống qua ngày. Vợ chồng họ tuy nghèo nhưng lại tốt bụng luôn giúp đỡ người nghèo khó hơn mình.
Cảm động về sự tốt bụng của vợ chồng già, Ngọc Hoàng bèn cử thái tử xuống đầu thai làm con họ. Sinh con ra không bao lâu thì vợ chồng họ cũng lần lượt ốm rồi mất. Túp lều cũ dưới gốc đa chỉ còn mỗi cậu con trai tên Thạch Sanh ngôi khô, tuấn tú.
Thạch Sanh lớn lên khỏe mạnh phi thường, biết dùng búa đá và giỏi võ nghệ và kiếm sống bằng cách đốn củi.
Một hôm, Thạch Sanh đốn củi trong rừng thì gặp một người tên là Lý Thông. Lý Thông là một kẻ tham lam, xảo quyệt, thấy Thạch Sanh khỏe mạnh thì nảy ra ý định lợi dụng và kết nghĩa anh em rồi đưa Thạch Sanh về nhà ở cùng mẹ con Lý Thông.
Thạch Sanh vốn thật thà, nghe vậy mừng lắm, nhận lời Lý Thông và gọi Lý Thông là anh.
Giết chằn tinh và âm mưu đoạt công
Vào thời đó, ở gần đấy có một hang động, trong hang là một con chằn tinh hung dữ, chuyên bắt người ăn thịt. Quan quân nhiều lần vây đánh nhưng không bắt được. Vì nó có phép và rất hung bạo nên người dân phải lập cho nó một miếu thờ và mỗi năm phải nộp một mạng người cho nó.
Năm đó đến lượt Lý Thông phải nộp mạng của mình thì mẹ con hắn liền bày mưu lừa Thạch Sanh đi thế mạng. Lý Thông giả vờ than thở:
Em ơi, lần này đến lượt anh phải nộp mạng cho chằn tinh rồi. Anh chết đi thì mẹ biết trông cậy vào ai?
Thạch Sanh vốn nhân hậu, thấy anh than khóc thì động lòng:
Thôi, anh cứ yên tâm. Anh là anh em của em, em sẽ thế mạng cho anh. Em không sợ chằn tinh đâu!
Đêm đó, Thạch Sanh cầm búa đá đến canh ở cửa hang. Chằn tinh hiện ra gầm gừ, Thạch Sanh không sợ, dùng búa đá đánh nhau với nó suốt đêm. Cuối cùng, Thạch Sanh chém đứt đầu chằn tinh. Chàng thò tay vào hang móc gan chằn tinh, và chặt thêm bốn chiếc răng nanh. Chàng mang đầu chằn tinh đi thẳng về nhà.
Nghe tiếng Thạch Sanh gọi cửa, mẹ con Lý Thông hoảng sợ, nghĩ oan hồn của Thạch Sanh về tìm họ sau khi bị chằn tinh ăn thịt.
Khi Thạch Sanh vào nhà kể lại hết chuyện giết chằn tinh, Lý Thông liền nảy ra âm mưu thâm độc, hắn nói:
Em ơi, em có công lớn giết chằn tinh, nhưng chằn tinh chết rồi thì dân làng sẽ nghi ngờ, sẽ bắt mẹ con ta. Hay là em cứ trốn đi thật xa. Chuyện này cứ để anh lo, anh sẽ nói với dân làng là anh giết chằn tinh, rồi anh sẽ xin quan tha tội cho em sau!
Thạch Sanh ngây thơ tin lời Lý Thông, lại mang búa đá vào rừng ẩn náu. Lý Thông bèn mang đầu chằn tinh đi nộp quan, nhận hết công trạng về mình, từ đó được vua phong làm quan.
Cứu công chúa và bị phản bội
Lúc bấy giờ, công chúa Quỳnh Nga đã đến tuổi lấy chồng. Nhưng nàng vẫn chưa chọn được người nào xứng đáng, dù cho các hoàng tử nhiều nước đã sai người sứ giả đến cầu hôn. Cuối cùng, vua cha quyết định tổ chức một hội kén rể lớn cho các nước láng giềng và các chàng trai trong thiên hạ. Tại đây, công chúa sẽ ném quả cầu may từ trên lầu cao, hễ quả cầu rơi trúng vào người nào thì nàng sẽ lấy người ấy làm chồng.
Nhưng khi công chúa vừa sắp sửa ném quả cầu thì bỗng một con Đại Bàng lớn bay qua trông thấy. Đại Bàng này vốn là một con yêu tinh ở trên núi có nhiều phép thần thông. Thấy công chúa xinh đẹp, nó liền sà xuống bất thình lình, cắp nàng đi mất.
Lúc ấy, Thạch Sanh đang ngồi đốn củi dưới gốc đa. Tình cờ thấy Đại Bàng bay qua, chân quắp một người. Sẵn cung tên trong tay, chàng bèn bắn theo một phát. Mũi tên trúng ngay cánh Đại Bàng. Nó đau quá phải hạ xuống cắn răng nhổ mũi tên đi rồi lại tha công chúa về hang.
Thấy Lý Thông nói đến việc tìm công chúa, Thạch Sanh thật thà kể hết chuyện mình bắn Đại Bàng cho người anh kết nghĩa nghe. Lý Thông vui mừng, lập tức nhờ chàng dẫn đường cho quân sĩ đến sát hang đá. Cửa hang động ăn thông xuống đất sâu thẳm thẳm, không một ai dám xuống. Thạch Sanh liền xung phong, tình nguyện buộc dây ở lưng cho người dòng xuống hang thám thính.
Đại Bàng từ hôm bị thương nằm liệt một góc, bắt công chúa phục dịch. Thạch Sanh xuống đến nơi ẩn vào một xó, chờ lúc công chúa chỉ có một mình đi qua, mới ra ra hiệu cho nàng biết. Thấy người trai lạ kia liều chết cứu mình, công chúa vừa ngạc nhiên vừa hết sức cảm phục.
Thạch Sanh lấy thuốc mê bảo nàng cho Đại Bàng uống. Chờ lúc Đại Bàng ngủ say, chàng buộc công chúa ở đầu dây rồi ra hiệu cho quân sĩ của Lý Thông kéo lên. Chàng đang chờ đến lượt mình lên thì không ngờ Lý Thông đã ra lệnh cho quân sĩ vần đá lớn lấp kín cửa hang động lại, rồi kéo nhau về.
Đàn thần minh oan
Trong hang, Thạch Sanh đã đánh nhau một trận dữ dội và giết chết Đại bàng, cứu được thái tử con vua Thủy Tề. Để đền ơn, vua Thủy Tề mời Thạch Sanh xuống thủy cung chơi. Khi Thạch Sanh lên bờ, vua tặng chàng vô số châu báu nhưng chàng chỉ xin một cây đàn thần.
Vì căm ghét Thạch Sanh, hồn Chằn Tinh và Đại Bàng không siêu thoát, chúng lấy trộm châu báu trong cung rồi vu oan cho chàng. Thạch Sanh bị tống giam vào ngục tối. Trong ngục, chàng lấy cây đàn thần ra gảy để bày tỏ hết nỗi lòng oan ức của mình.
Nói về công chúa, vì tận mắt chứng kiến Lý Thông sai lính lấp hang, mưu hại Thạch Sanh, nàng uất ức hóa câm, không thể nói được. Nhưng nay, nghe được tiếng đàn da diết, cảm động của Thạch Sanh, công chúa bỗng nhiên nói được nên lời.
Nghe con gái kể lại mọi chuyện, nhà vua truyền cho Thạch Sanh đến. Sau khi rõ mọi sự thật, nhà vua truyền lệnh bắt giam mẹ con Lý Thông. Tuy nhiên, Thạch Sanh vốn hiền lành lại xin vua tha tội cho họ. Trên đường trở về, mẹ con Lý Thông bị sét đánh chết tươi, hóa kiếp thành bọ hung, muôn đời bị người đời nguyền rủa.
Phần dũng sĩ Thạch Sanh, nhà vua cho chàng kết hôn cùng công chúa trong niềm vui của muôn dân.
Niêu cơm thần và chiến thắng vĩ đại
Tức giận vì trước đây bị công chúa từ chối lời cầu hôn, thái tử của mười tám nước chư hầu cùng nhau kéo quân sang đánh. Quân đội chư hầu kéo đến đông như kiến cỏ, nhà vua lo lắng không biết xoay xở ra sao. Thạch Sanh lúc này mới mang niêu cơm thần lên tuyên bố:
Nếu các ngươi ăn hết được niêu cơm này thì ta sẽ giao Quỳnh Nga cho các ngươi!
Quân lính nhìn niêu cơm bé tí tẹo thì cười khinh bỉ mà rằng:
Nhà ngươi mang mỗi niêu cơm bé tí ra thế kia thì làm sao thắng được chúng ta? Thật là nực cười!
Nào ngờ đâu, quân lính ăn cơm mãi không hết, nồi cơm cứ vơi rồi lại đầy, đầy rồi lại vơi, khiến quân lính vô cùng ủ dột. Trong lúc lính đang ăn, Thạch Sanh lại lấy đàn thần ra gảy. Tiếng đàn nỉ non, ai oán vang lên, như tiếng gọi của mẹ ở nhà mong con về, như tiếng vợ khóc mong chồng, tiếng con khóc mong cha. Quân lính rũ rượi nằm phủ phục, không còn chút ý chí chiến đấu nào nữa. Chư hầu mười tám nước đành phải rút quân về nước, đồng lòng chúc phúc cho Thạch Sanh và công chúa.
Từ đó, Thạch Sanh và công chúa sống hạnh phúc bên nhau. Sau này vua cha mất, giao lại ngôi báu cho Thạch Sanh. Dân chúng dưới quyền chàng thì hòa thuận, no ấm, cuộc sống nhộn nhịp vui vẻ muôn màu.
Xem thêm: