Truyện cổ tích về Thánh Gióng nói về sức mạnh chống giặc Ân của nhân dân và còn là lịch sử thành một bài ca nghệ thuật rực rỡ, giúp niềm tự hào dân tộc thấm sâu vào tâm hồn mỗi thế hệ qua hàng ngàn năm.
Sự ra đời kỳ lạ
Ngày xưa, vào đời Vua Hùng thứ Sáu, ở làng Gióng, có hai vợ chồng ông lão chăm chỉ, hiền lành nhưng tuổi đã cao mà chưa có con.
Một hôm, bà lão ra đồng, thấy một vết chân to tướng, to hơn cả chân mình. Bà tò mò, liền đặt bàn chân mình vào ướm thử. Kỳ lạ thay, sau lần đó, bà mang thai. Mười hai tháng sau, bà sinh ra một cậu bé khôi ngô, tuấn tú. Hai vợ chồng đặt tên con là Gióng
Nhưng có một điều lạ lùng đứa đã lên ba tuổi mà vẫn chưa biết nói, chưa biết cười, cũng không biết đi, cứ đặt đâu nằm đấy.
Tiếng nói đầu tiên
Lúc ấy giờ, nước ta đang bị giặc Ân kéo sang xâm lược. Chúng hung hãn và tàn ác, cướp bóc, giết hại dân lành, nhân dân khổ trăm bề.
Vua Hùng vô cùng lo lắng, sai sứ giả đi khắp nơi tìm người tài giỏi cứu nước.
Sứ giả đi đến đâu cũng rao tin:
Ai có tài giúp nước, vua sẽ trọng thưởng!
Khi sứ giả đi qua làng Gióng, đang rao tin thì Gióng bỗng nhiên cất tiếng nói trong trẻo:
Mẹ ra mời sứ giả vào đây!
Bà lão và mọi người trong nhà đều kinh ngạc. Sau ba năm câm nín, đây là lần đầu tiên Gióng nói.
Bà lão vội vã mời sứ giả vào. Sứ giả thấy Gióng nằm trên giường, thì ngạc nhiên hỏi:
Cháu muốn gì?
Gióng dõng dạc nói:
Thưa ngài sứ giả, ngài hãy về tâu với Vua Hùng, đúc cho ta một con ngựa sắt, một thanh gươm sắt, một chiếc áo giáp sắt và một cái nón sắt. Ta sẽ đánh đuổi giặc Ân!
Mẹ cậu bé cũng tường thuật lại sự việc cho Sứ giả nghe, ban đầu ông cũng hoài nghi lời kể của bà nhưng cũng đánh liều tin vào lời nói của bà.
Sứ giả mừng rỡ vội vã phi ngựa về kinh đô tâu với Vua Hùng. Vua Hùng nghe xong thì vô cùng vui mừng, lập tức ra lệnh cho thợ rèn ngày đêm làm gấp những thứ mà Gióng yêu cầu.
Sức mạnh Phù Đổng và tấm lòng của dân làng
Từ ngày đó, Gióng ăn khỏe lạ thường. Một nồi cơm to cũng ăn hết veo. Cả làng khắ nơi phải góp gạo nuôi Gióng. Bà con dân làng Gióng ai cũng sẵn lòng:
Chúng ta phải nuôi Gióng lớn nhanh để cứu nước!
Chẳng mấy chốc, lương thực trong nhà Gióng đã hết, nhưng cậu bé vẫn chưa chịu lớn.
Rồi một ngày, những vật phẩm Vua Hùng giao làm đã được mang đến. Mọi người khiêng ngựa sắt, gươm sắt, áo giáp sắt, nón sắt đến đặt trước nhà Gióng.
Vừa nhìn thấy đồ vật, Gióng bỗng vươn vai đứng dậy. Cậu lớn nhanh như thổi, cao lớn, khỏe mạnh lạ thường. Gióng mặc áo giáp, đội nón, cầm gươm, nhảy lên lưng ngựa sắt.
Ngựa sắt hí vang, phun ra lửa.
Gióng quay lại nhìn bà con dân làng, dõng dạc nói:
Ta đi đây! Bà con hãy cứ yên tâm!
Trận tuyến khốc liệt và vũ khí của đất mẹ
Chàng Gióng thúc ngựa, phi thẳng ra trận. Gươm sắt của Gióng vung lên, chàng đánh đến đâu ngựa phun lửa đến đấy, giặc Ân chết như rạ. Quân giặc hoảng loạn, nhưng chúng vẫn đông đảo và chống trả quyết liệt.
Bỗng nhiên, gươm sắt bị gãy.
Không chút nao núng, Gióng nhổ ngay những bụi tre đằng ngà ven đường. Tre cũng biến thành vũ khí sắc bén. Gióng tiếp tục quật tới tấp vào quân giặc, đánh tan tác đội hình giặc Ân.
Cuối cùng, không thể địch lại sức mạnh của chàng Gióng, chúng bỏ lại vũ khí tháo chạy tán loạn, giặc Ân bại trận, buộc phải rút lui.
Hóa Thánh bay về trời
Sau khi đánh tan giặc, Gióng phi ngựa đến chân núi Sóc Sơn. Gióng cởi bỏ áo giáp, mũ sắt, rồi cùng cả người lẫn ngựa bay thẳng lên trời.
Vua Hùng nhớ ơn, phong cho Gióng là Phù Đổng Thiên Vương và lập miếu thờ ngay tại quê nhà của Gióng.
Từ đó, hàng năm, cứ đến tháng Tư âm lịch, dân làng Gióng lại mở hội, mô phỏng lại cảnh Thánh Gióng cưỡi ngựa, đánh giặc để tưởng nhớ công ơn của vị anh hùng cứu nước.